Heatwaves in 2027: the silent killer. How to read the heat index and spot heatstroke

Quick summary นักวิทยาศาสตร์หลายสำนักคาดว่าเอลนีโญรอบนี้จะแรงมาก และปี 2027 มีโอกาสสูงที่จะเป็นปีที่ร้อนที่สุดเท่าที่เคยบันทึก หน้าร้อนไทยปี 2570 จึงควรเตรียมรับคลื่นความร้อนไว้ก่อน ความร้อนฆ่าคนได้จริง ปี 2568 มีผู้เสียชีวิตจากความร้อนในไทย 21 ราย ส่วนใหญ่ทำงานกลางแจ้งและเสียชีวิตในเดือนเมษายน จำไว้ 3 ข้อ คือ ดูค่าดัชนีความร้อนทุกเช้า เลี่ยงแดดช่วง 11.00 ถึง 15.00 น. และถ้ามีคนตัวร้อนจัด สับสน หรือหมดสติ ให้โทร 1669 แล้วทำให้ตัวเย็นทันที

คลื่นความร้อนคือช่วงหลายวันติดต่อกันที่อากาศร้อนผิดปกติจนร่างกายระบายความร้อนไม่ทัน อันตรายไม่ได้อยู่ที่ตัวเลขอุณหภูมิอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความชื้นด้วย เพราะเมื่ออากาศชื้น เหงื่อระเหยได้ยาก ร่างกายจึงเย็นลงช้า บทความนี้อธิบายว่าทำไมปีหน้าต้องระวังเป็นพิเศษ อ่านค่าดัชนีความร้อนอย่างไร ใครเสี่ยง อาการแบบไหนต้องรีบช่วย และเตรียมบ้านอย่างไร

ทำไมปี 2027 ต้องระวังคลื่นความร้อนเป็นพิเศษ

เมื่อ 21 ส.ค. 2569 Met Office สำนักอุตุนิยมวิทยาของอังกฤษคาดว่าเอลนีโญรอบนี้จะแรงที่สุดในรอบกว่า 100 ปี โดยอุณหภูมิผิวน้ำทะเลแปซิฟิกช่วงสูงสุดอาจสูงกว่าปกติเกิน 3 องศาเซลเซียส (รอบปี 2015 อยู่ที่ราว 3 องศา) และปี 2027 น่าจะแซงปี 2024 ขึ้นเป็นปีที่ร้อนที่สุดเท่าที่เคยบันทึก นักวิทยาศาสตร์ภูมิอากาศอีกหลายคนให้ภาพตรงกันว่า เอลนีโญที่แรงทำให้คลื่นความร้อนเกิดบ่อยขึ้นทั่วโลก และทำให้เอเชียตะวันออกเฉียงใต้แห้งกว่าปกติ

อย่างไรก็ตาม นี่เป็นการคาดการณ์ ไม่ใช่ความแน่นอน นักพยากรณ์ของ NOAA เตือนว่าการคาดการณ์เอลนีโญล่วงหน้าหลายเดือนเคยพลาดมาแล้ว ให้ติดตามประกาศของกรมอุตุนิยมวิทยา ซึ่งมักออกการคาดหมายฤดูร้อนช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ รายละเอียดเรื่องเอลนีโญอ่านต่อได้ที่เอลนีโญ 2569 กำลังแรง

ดูจากหน้าร้อนปีนี้เป็นตัวอย่าง กรมอุตุนิยมวิทยาคาดหมายฤดูร้อน 2569 ไว้ว่าจะยาวถึงกลางเดือนพฤษภาคม อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ยประเทศไทยตอนบน 36 ถึง 37 องศาเซลเซียส สูงกว่าค่าปกติ (35.4 องศา) และฝนน้อยกว่าปกติ 30 ถึง 40 เปอร์เซ็นต์

ดัชนีความร้อนคืออะไร อ่านอย่างไร

ดัชนีความร้อน (Heat Index) คืออุณหภูมิที่ร่างกายรู้สึกจริง เมื่อรวมผลของความชื้นเข้าไปแล้ว วันที่อุณหภูมิ 36 องศาแต่อากาศชื้นมาก ร่างกายอาจรู้สึกเหมือน 45 องศา กรมอุตุนิยมวิทยาแบ่งค่านี้เป็น 4 ระดับ และพยากรณ์ล่วงหน้ารายจังหวัดในช่วงหน้าร้อน

ค่าที่สูงจริงในไทยไม่ใช่เรื่องไกลตัว ตัวอย่างเช่นการพยากรณ์ของกรมอุตุนิยมวิทยาเมื่อ 6 มี.ค. 2567 ให้ค่าดัชนีความร้อนกรุงเทพฯ 48.1 องศา และชลบุรี 51.4 องศา ซึ่งอยู่ในระดับอันตราย ตั้งแต่ต้นเดือนมีนาคม

ใครเสี่ยงจากคลื่นความร้อนมากที่สุด

ข้อมูลกรมควบคุมโรคปี 2568 พบผู้ป่วยจากความร้อน 182 ราย และผู้เสียชีวิต 21 ราย เป็นชาย 18 ราย ครึ่งหนึ่งอยู่ภาคอีสาน 67 เปอร์เซ็นต์เสียชีวิตกลางแจ้ง และ 57 เปอร์เซ็นต์เสียชีวิตในเดือนเมษายน ส่วนปี 2567 ที่ร้อนจัดกว่า มีรายงานผู้เสียชีวิตจากฮีทสโตรก 63 ราย

• คนทำงานกลางแจ้ง เช่น รับจ้างก่อสร้าง เกษตรกร ทหาร ตำรวจ ยาม ไรเดอร์ ผู้ป่วยปี 2568 กว่าครึ่งอยู่ในกลุ่มนี้
• ผู้สูงอายุ รู้สึกกระหายน้ำช้าและร่างกายปรับตัวกับความร้อนได้น้อยลง
• เด็กเล็ก ระบบระบายความร้อนยังพัฒนาไม่เต็มที่
• ผู้มีโรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอด และผู้ที่มีน้ำหนักเกิน
• คนที่ดื่มสุรา แอลกอฮอล์ทำให้ร่างกายเสียน้ำ เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของผู้เสียชีวิต
• คนที่อยู่ในห้องหรือรถที่ปิดทึบ ห้ามทิ้งเด็ก ผู้สูงอายุ หรือสัตว์เลี้ยงไว้ในรถที่จอดตากแดด แม้เพียงไม่กี่นาที

เพลียแดดกับฮีทสโตรก ต่างกันอย่างไร

เพลียแดดคือสัญญาณเตือนว่าร่างกายเริ่มรับไม่ไหว ส่วนฮีทสโตรกคือระบบระบายความร้อนของร่างกายล้มเหลวแล้ว ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ถึงชีวิตได้

เพลียแดด

ร่างกายเริ่มรับความร้อนไม่ไหว แต่ยังรู้สึกตัวดี พักในที่เย็นแล้วดีขึ้น

• ผิวชื้น เหงื่อออกมาก
• ปวดหัว อ่อนแรง คลื่นไส้ เวียนหัว ตะคริว
• พาเข้าที่ร่ม คลายเสื้อผ้า เช็ดตัว ให้จิบน้ำ และพักทั้งวัน

ฮีทสโตรก (โรคลมร้อน)

ภาวะฉุกเฉินถึงชีวิต โทร 1669 ทันทีแล้วทำให้ตัวเย็นเร็วที่สุด

• ผิวร้อนจัด แดง อาจแห้งไม่มีเหงื่อ
• สับสน พูดไม่รู้เรื่อง ชัก หรือหมดสติ
• หายใจเร็วตื้น ชีพจรเร็ว

ปฐมพยาบาลคนเป็นฮีทสโตรกทำอย่างไร

1. โทร 1669 หรือให้คนข้าง ๆ โทร บอกว่าสงสัยฮีทสโตรก พร้อมตำแหน่งที่ชัดเจน
2. ย้ายเข้าที่ร่มหรือห้องเย็น ให้นอนราบ ยกเท้าสูงเล็กน้อย
3. ถอดหรือคลายเสื้อผ้าที่หนาและรัด รวมถึงอุปกรณ์ที่สวมอยู่
4. ทำให้ตัวเย็นเร็วที่สุด ราดหรือพรมน้ำเย็นบนตัว แล้วเปิดพัดลมเป่า ประคบน้ำแข็งหรือผ้าเย็นที่รักแร้ ขาหนีบ ซอกคอ และหน้าอก ถ้าทำได้ให้แช่มือและแขนในน้ำเย็น
5. ทำต่อเนื่อง อย่าเช็ดตัวให้แห้งระหว่างทำให้เย็น ทำจนกว่าจะรู้สึกตัวดีขึ้นหรือรถพยาบาลมาถึง
6. ถ้ารู้สึกตัวและกลืนได้ ให้จิบน้ำเย็นหรือเกลือแร่ทีละน้อย ถ้าหมดสติ ห้ามป้อนน้ำ
7. ถ้าไม่หายใจ เริ่มกดหน้าอก (CPR) ทันที

สิ่งที่ห้ามทำ คือ ห้ามให้ดื่มแอลกอฮอล์หรือเครื่องดื่มคาเฟอีน ห้ามปล่อยให้นอนพักในที่ร้อนแล้วรอดูอาการ และห้ามกลับไปทำงานกลางแดดต่อในวันเดียวกัน

เตรียมตัวรับคลื่นความร้อนอย่างไร

ก่อนหน้าร้อน

• ตรวจพัดลม แอร์ และปลั๊กไฟ ล้างแอร์ก่อนเข้าหน้าร้อน ระวังปลั๊กพ่วงที่เสียบอุปกรณ์กินไฟหลายตัวพร้อมกัน
• เตรียมผ้าม่านทึบหรือฟิล์มกันความร้อนสำหรับหน้าต่างที่โดนแดดบ่าย
• เตรียมพัดลมใช้ถ่านหรือพาวเวอร์แบงก์ เผื่อไฟดับช่วงที่ใช้ไฟสูง ดูวิธีรับมือไฟดับ
• สำรองน้ำดื่มและผงเกลือแร่ไว้ในบ้านและในรถ
• คุยกับครอบครัวว่าจะดูแลผู้สูงอายุหรือเพื่อนบ้านที่อยู่คนเดียวอย่างไร

ระหว่างคลื่นความร้อน

• ดูค่าดัชนีความร้อนจากกรมอุตุนิยมวิทยาทุกเช้า ถ้าระดับอันตรายขึ้นไป ให้เลื่อนงานกลางแจ้งไปช่วงเช้าหรือเย็น
• เลี่ยงแดดช่วง 11.00 ถึง 15.00 น. ถ้าจำเป็นต้องทำงาน ให้พักในที่ร่มเป็นระยะ
• ดื่มน้ำสะอาดอย่างน้อยชั่วโมงละ 1 แก้ว (ราว 250 มิลลิลิตร) แม้ไม่กระหาย งดเหล้า และลดเครื่องดื่มหวานจัดหรือคาเฟอีน
• ใส่เสื้อผ้าสีอ่อน หลวม ระบายอากาศดี สวมหมวกปีกกว้าง
• ถ้าบ้านร้อนเกินไป ไปพักในที่ที่มีแอร์ เช่น ห้องสมุด ศูนย์การค้า หรือศาลาที่ชุมชนจัดไว้
• โทรถามไถ่ผู้สูงอายุและคนที่อยู่คนเดียววันละครั้ง
• หน้าร้อนที่แล้งยังเสี่ยงไฟป่าและไฟไหม้บ้าน อ่านวิธีป้องกันและหนีไฟ ประกอบ

คำถามที่พบบ่อย เรื่อง คลื่นความร้อน

Summary

คลื่นความร้อนเป็นภัยที่มองไม่เห็นแต่ทำให้คนไทยเสียชีวิตทุกปี และปี 2027 มีโอกาสร้อนกว่าที่เคย เตรียมตัวได้ตั้งแต่วันนี้ ดูค่าดัชนีความร้อนทุกเช้า ดื่มน้ำสม่ำเสมอ เลี่ยงแดดเที่ยงถึงบ่าย ดูแลผู้สูงอายุและคนทำงานกลางแจ้ง และจำไว้ว่าถ้ามีคนตัวร้อนจัด สับสน หรือหมดสติ ให้โทร 1669 แล้วทำให้ตัวเย็นทันที อ่านต่อได้ที่เอลนีโญและลานีญา ไฟดับ สื่อสารล่ม andเตรียมพร้อมรับวิกฤต

Sources:
Reuters ผ่าน CP24 (21 ส.ค. 2569): Met Office อังกฤษคาดเอลนีโญแรงที่สุดในรอบกว่า 100 ปี และปี 2027 น่าจะร้อนที่สุดเป็นประวัติการณ์
The Nation ผ่าน Asia News Network (12 มี.ค. 2569): ซูเปอร์เอลนีโญเสี่ยงแล้งหนักในอาเซียน
กรมอุตุนิยมวิทยา: การคาดหมายลักษณะอากาศฤดูร้อน พ.ศ. 2569
อินโฟเควสท์ (5 มี.ค. 2567): เกณฑ์ดัชนีความร้อน 4 ระดับของกรมอุตุนิยมวิทยา
สยามรัฐ (14 มี.ค. 2569): ข้อมูลกรมควบคุมโรค ผู้ป่วยและผู้เสียชีวิตจากความร้อนปี 2568
มติชน: กรมควบคุมโรคเผยปี 2567 ฮีตสโตรกทำให้เสียชีวิต 63 ราย
กรุงเทพธุรกิจ (24 เม.ย. 2567): กลุ่มเสี่ยงและวิธีปฐมพยาบาลโรคลมร้อน
สภากาชาดแคนาดา: อาการและการปฐมพยาบาลเพลียแดดกับฮีทสโตรก
เรียบเรียงโดย E26BLC · ปรับปรุง 31 ต.ค. 2569 · ข้อมูลนี้ใช้เพื่อเตรียมตัวและปฐมพยาบาลเบื้องต้น ไม่แทนคำแนะนำของแพทย์ เมื่อมีอาการรุนแรงให้โทร 1669