ภัยพิบัติ คืออะไร ต่างจากสาธารณภัยยังไง พร้อมศัพท์ภัยที่ควรรู้

สรุปสั้น ๆ ก่อนอ่าน ภัยพิบัติ คือภัยอันตรายที่สร้างความเสียหายร้ายแรงต่อชีวิตและทรัพย์สิน เกิดได้ทั้งจากธรรมชาติ เช่น น้ำท่วม พายุ แผ่นดินไหว และจากฝีมือมนุษย์ เช่น ไฟไหม้หรืออุบัติเหตุใหญ่ ในกฎหมายไทยใช้คำว่า “สาธารณภัย” ตามพ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ซึ่งครอบคลุมอัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย ภัยแล้ง โรคระบาด และภัยอื่นที่กระทบประชาชน

เวลาดูข่าวช่วงหน้าฝน เรามักได้ยินคำว่า ภัยพิบัติ สาธารณภัย อุทกภัย และวาตภัย สลับกันไปมาจนสับสนว่าแต่ละคำต่างกันอย่างไร บทความนี้รวบรวมความหมายของคำเหล่านี้จากแหล่งทางการ พร้อมอธิบายรากศัพท์ให้จำง่าย และสรุปว่าควรเตรียมตัวอย่างไรเมื่อรู้ว่ามีภัยกำลังมา

ภัยพิบัติ คืออะไร

คำว่า ภัยพิบัติ มาจากคำว่า “ภัย” ที่แปลว่าอันตราย รวมกับ “พิบัติ” ที่แปลว่าความฉิบหายหรือความเสียหายใหญ่หลวง เมื่อรวมกันจึงหมายถึงอันตรายที่ทำให้เกิดความเสียหายร้ายแรงเป็นวงกว้าง

สำนักงานราชบัณฑิตยสภาอธิบายว่า ภัยพิบัติกับพิบัติภัยมีความหมายทำนองเดียวกัน ต่างกันแค่ลำดับการแปลความ ใช้คำไหนก็ได้ และครอบคลุมทั้งภัยธรรมชาติ เช่น น้ำท่วม แผ่นดินไหว พายุไซโคลน ภูเขาไฟระเบิด รวมถึงภัยที่เกิดจากมนุษย์ เช่น เครื่องบินตก เรือล่ม และสงคราม

ภัยพิบัติกับสาธารณภัย ต่างกันอย่างไร

ในชีวิตประจำวันสองคำนี้ใช้แทนกันได้ แต่ถ้าเป็นภาษากฎหมาย ประเทศไทยใช้คำว่า “สาธารณภัย” ซึ่งมาตรา 4 ของพ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 (ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 124 ตอนที่ 52 ก วันที่ 7 กันยายน 2550) กำหนดให้หมายถึงภัยเหล่านี้

• อัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย และภัยแล้ง
• โรคระบาดในมนุษย์ โรคระบาดสัตว์ และโรคระบาดสัตว์น้ำ
• การระบาดของศัตรูพืช
• ภัยอื่นที่กระทบต่อสาธารณชน ไม่ว่าจะเกิดจากธรรมชาติ มีผู้ทำให้เกิดขึ้น อุบัติเหตุ หรือเหตุอื่นใด
• รวมถึงภัยทางอากาศและการก่อวินาศกรรม

หน่วยงานหลักที่รับผิดชอบเรื่องนี้คือกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) กระทรวงมหาดไทย ซึ่งเปิดสายด่วน 1784 ตลอด 24 ชั่วโมง

ภัยพิบัติ แบ่งได้กี่ประเภท

ถ้าแบ่งตามต้นเหตุ ภัยพิบัติแบ่งได้ 2 กลุ่มใหญ่

บางเหตุการณ์เกิดจากทั้งสองอย่างรวมกัน เช่น น้ำท่วมที่หนักขึ้นเพราะทางระบายน้ำถูกปิดกั้น หรือป่าต้นน้ำถูกตัดจนดินอุ้มน้ำไม่ได้ จึงเป็นเหตุผลที่การเตรียมพร้อมต้องดูทั้งสภาพอากาศและสภาพแวดล้อมรอบตัว

ศัพท์ภัยที่ควรรู้ พร้อมรากศัพท์

คำในหมวดนี้หลายคำมาจากภาษาบาลีและสันสกฤต ถ้ารู้ความหมายของคำหน้า จะเดาความหมายของทั้งคำได้ทันที

อยากเข้าใจเรื่องน้ำโดยละเอียด อ่านต่อที่ อุทกภัย คืออะไร ส่วนเรื่องพายุและระดับความรุนแรงอ่านที่ วาตภัย คืออะไร

เตรียมตัวก่อนเกิดภัยพิบัติ ทำอะไรได้บ้าง

การเตรียมพร้อมที่ดีเริ่มก่อนภัยมาถึง สรุปสิ่งที่ทำได้ทันทีไว้ 5 ข้อ

1. ติดตามประกาศเตือนภัย จากกรมอุตุนิยมวิทยาและปภ. เป็นประจำ ดูกลุ่มฝนได้จากเรดาร์ฝนบนหน้าแรก
2. เตรียมกระเป๋าฉุกเฉิน มีน้ำดื่ม อาหารแห้ง ไฟฉาย ยาประจำตัว และเอกสารสำคัญใส่ถุงกันน้ำ
3. จดเบอร์ฉุกเฉินลงกระดาษ เผื่อโทรศัพท์แบตหมด ดูสายด่วนฉุกเฉินทั้งหมด
4. วางแผนเส้นทางอพยพ และกำหนดจุดนัดพบของคนในครอบครัวอย่างน้อย 2 จุด
5. เปิดเครื่องมือเช็กสถานการณ์ เช่น รวมเครื่องมือเช็กน้ำท่วม ก่อนออกเดินทางช่วงฝนตกหนัก

คำถามที่พบบ่อย

สรุป

ภัยพิบัติคือคำกว้างที่ใช้เรียกภัยร้ายแรงทุกชนิด ส่วนสาธารณภัยคือคำเดียวกันในภาษากฎหมาย คำย่อยอย่างอุทกภัย วาตภัย และอัคคีภัย จำง่ายด้วยคำหน้าคือ น้ำ ลม และไฟ การรู้ความหมายช่วยให้อ่านประกาศเตือนภัยได้เข้าใจ และเตรียมตัวได้ถูกทางก่อนภัยมาถึง

แหล่งอ้างอิง: พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา: ภัยพิบัติ หรือ พิบัติภัย
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
เรียบเรียงโดย E26BLC