อุทกภัย คืออะไร น้ำท่วม 4 แบบในไทย สาเหตุ และวิธีรับมือ
สรุปสั้น ๆ ก่อนอ่าน อุทกภัย คือภัยอันตรายที่เกิดจากน้ำท่วมหรือน้ำไหลเอ่อล้นฝั่ง คำว่า “อุทก” แปลว่าน้ำ ในไทยพบบ่อย 4 แบบ คือน้ำป่าไหลหลาก น้ำท่วมฉับพลัน น้ำล้นตลิ่ง และน้ำท่วมขัง สาเหตุหลักคือฝนตกหนักต่อเนื่องจากพายุหรือความกดอากาศต่ำ ถ้าต้องการความช่วยเหลือโทร 1784
ทุกปีช่วงฤดูฝน คำว่าอุทกภัยจะปรากฏในข่าวแทบทุกวัน บทความนี้สรุปความหมาย ประเภทของน้ำท่วม สาเหตุ สัญญาณเตือน และสิ่งที่ควรทำก่อน ระหว่าง และหลังน้ำท่วม โดยเรียบเรียงจากข้อมูลของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.)
อุทกภัย คืออะไร
อุทกภัย มาจากคำว่า “อุทก” ที่แปลว่าน้ำ กับ “ภัย” ที่แปลว่าอันตราย จึงหมายถึงภัยหรืออันตรายที่เกิดจากน้ำท่วม หรือจากสภาวะที่น้ำไหลเอ่อล้นฝั่งแม่น้ำจนท่วมบ้านเรือน ถนน และพื้นที่เกษตร
อุทกภัยเป็นหนึ่งในสาธารณภัยที่ระบุไว้ในพ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ร่วมกับอัคคีภัย วาตภัย และภัยแล้ง อ่านความหมายของศัพท์ภัยอื่นได้ที่ ภัยพิบัติ คืออะไร
อุทกภัย มีกี่แบบ
น้ำท่วมในประเทศไทยแบ่งตามลักษณะได้ 4 แบบ แต่ละแบบมีความเร็วและความอันตรายต่างกัน
| แบบ | ลักษณะ | ความอันตราย |
|---|---|---|
| น้ำป่าไหลหลาก | น้ำจากภูเขาไหลลงมาอย่างรวดเร็วหลังฝนตกหนักบนพื้นที่สูง | สูงมาก มาเร็ว พัดพาดิน หิน และต้นไม้มาด้วย |
| น้ำท่วมฉับพลัน | น้ำท่วมอย่างรวดเร็วจากฝนตกหนักต่อเนื่องในพื้นที่ | สูง เพราะตั้งตัวไม่ทัน |
| น้ำล้นตลิ่ง | น้ำในแม่น้ำล้นฝั่งเข้าท่วมพื้นที่ราบลุ่มริมน้ำ | ปานกลาง แต่ท่วมนานหลายวันถึงหลายสัปดาห์ |
| น้ำท่วมขัง | น้ำระบายไม่ทันเพราะระบบระบายน้ำรับไม่ไหว พบบ่อยในเมือง | ต่ำถึงปานกลาง แต่ทำให้ถนนใช้การไม่ได้ |
ในกรุงเทพฯ ที่เจอบ่อยที่สุดคือน้ำท่วมขังบนถนนหลังฝนตกหนัก ดูตัวอย่างสถานการณ์จริงได้ที่ น้ำท่วมกรุงเทพ 26 ก.ย. 2569 ถนนไหนน้ำท่วมขังบ้าง
อุทกภัย เกิดจากอะไร
ปภ. แบ่งสาเหตุของอุทกภัยออกเป็น 2 กลุ่ม
- สาเหตุจากธรรมชาติ ฝนตกหนักต่อเนื่องจากอิทธิพลของพายุหมุนเขตร้อนหรือความกดอากาศต่ำ น้ำทะเลหนุนสูงจนน้ำในแม่น้ำระบายออกทะเลได้ช้า และแผ่นดินไหวหรือคลื่นสึนามิ
- สาเหตุจากการกระทำของมนุษย์ การตัดไม้ทำลายป่าจนดินอุ้มน้ำไม่ได้ สิ่งก่อสร้างที่ขวางทางน้ำ และการบริหารจัดการน้ำที่ไม่ดีพอ
หลายครั้งน้ำท่วมหนักเกิดจากทั้งสองอย่างรวมกัน เช่น ฝนตกหนักในช่วงที่น้ำทะเลหนุนสูง ทำให้น้ำระบายได้ช้ากว่าปกติ
สัญญาณเตือนก่อนเกิดอุทกภัย มีอะไรบ้าง
ปภ. แนะนำให้สังเกตสัญญาณเหล่านี้ โดยเฉพาะบ้านที่อยู่ใกล้ลำห้วยหรือเชิงเขา
- ระดับน้ำในแม่น้ำหรือลำห้วยสูงขึ้นเร็วผิดปกติ
- น้ำในลำน้ำเปลี่ยนเป็นสีขุ่น
- สัตว์ป่าแตกตื่น
- ฝนตกหนักต่อเนื่องหลายชั่วโมง
ถ้าเห็นสัญญาณเหล่านี้ ให้เตรียมอพยพขึ้นที่สูงทันที และติดตามกลุ่มฝนจากเรดาร์ฝนกรมอุตุนิยมวิทยา
ต้องทำอะไรก่อน ระหว่าง และหลังน้ำท่วม
| ช่วง | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|
| ก่อนน้ำท่วม | เตรียมของใช้จำเป็นสำหรับ 3–5 วัน ใส่เอกสารสำคัญในถุงกันน้ำ ย้ายของมีค่าขึ้นที่สูง และติดตามประกาศเตือนภัย |
| ระหว่างน้ำท่วม | อพยพตามเส้นทางที่ปลอดภัย ไม่ขับรถฝ่าน้ำท่วม ไม่เดินลุยกระแสน้ำเชี่ยว และตัดไฟฟ้าในบ้านก่อนน้ำเข้า |
| หลังน้ำท่วม | สวมรองเท้ากันน้ำ ระวังน้ำปนเปื้อนและสัตว์มีพิษที่หนีน้ำเข้าบ้าน และให้ช่างตรวจระบบไฟฟ้าก่อนเปิดใช้ |
ถ้าเจอถนนน้ำท่วม แจ้งเหตุน้ำท่วมเข้ามาได้ เราจะตรวจสอบก่อนขึ้นกระดาน เพื่อเตือนคนที่จะใช้เส้นทางเดียวกัน
ทักถาม E26BLC ได้ฟรีทาง Messenger หรือดูรายงานน้ำท่วมสดและเรดาร์ฝนก่อนออกเดินทาง
คำถามที่พบบ่อย
อุทกภัย แปลว่าอะไร?
แปลตรงตัวว่าภัยจากน้ำ เพราะ “อุทก” แปลว่าน้ำ และ “ภัย” แปลว่าอันตราย
อุทกภัยภาษาอังกฤษคืออะไร?
ใช้คำว่า Flood ส่วนน้ำท่วมฉับพลันใช้คำว่า Flash flood
น้ำป่าไหลหลากกับน้ำท่วมฉับพลัน ต่างกันไหม?
คล้ายกันตรงที่มาเร็วทั้งคู่ แต่น้ำป่าไหลหลากมาจากภูเขาและพื้นที่ลาดชัน จึงมีแรงพัดสูงและพาเศษดิน หิน และต้นไม้ลงมาด้วย
น้ำท่วมขังในเมืองเกิดจากอะไร?
เกิดจากฝนตกหนักในเวลาสั้นจนระบบระบายน้ำรับไม่ทัน ยิ่งตรงกับช่วงน้ำทะเลหนุนสูง น้ำจะระบายออกช้ากว่าปกติ
เจออุทกภัย ต้องโทรเบอร์ไหน?
ขอความช่วยเหลือโทร 1784 สายด่วนปภ. เจ็บป่วยฉุกเฉินโทร 1669 ดูเบอร์อื่นเพิ่มได้ที่สายด่วนฉุกเฉินทั้งหมด
ดูน้ำท่วมถนนในกรุงเทพฯ ได้ที่ไหน?
ดูระดับน้ำจากสถานีวัดของกรุงเทพมหานครได้ที่ weather.bangkok.go.th/flood หรือเปิดรวมเครื่องมือเช็กน้ำท่วมบนเว็บนี้
สรุป
อุทกภัยคือภัยจากน้ำ มีทั้งแบบที่มาเร็วอย่างน้ำป่าไหลหลากและน้ำท่วมฉับพลัน และแบบที่ท่วมนานอย่างน้ำล้นตลิ่งและน้ำท่วมขัง การสังเกตสัญญาณเตือน เตรียมของใช้ล่วงหน้า และไม่ฝ่าน้ำท่วม คือสามเรื่องที่ช่วยลดความเสี่ยงได้มากที่สุด
แหล่งอ้างอิง: กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย: สาเหตุการเกิดอุทกภัย
พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550
เรียบเรียงโดย E26BLC
ทักมาถามได้ทุกเรื่อง ทั้งน้ำท่วม เส้นทางอพยพ และวิทยุสื่อสาร
บทความที่เกี่ยวข้อง
ความรู้ภัยพิบัติถุงน้ำแทนกระสอบทราย ไม่มีทรายก็ชะลอน้ำหน้าบ้านได้ ทำเองจากถุงขยะถุงน้ำแทนกระสอบทราย ทำเองจากถุงขยะใส่น้ำ ชะลอน้ำตื้นและคลื่นน้ำจากรถไม่ให้เข้าบ้าน พร้อมวิธีทำทีละขั้น แบบกล่องห่อผ้าใบ และข้อควรระวังอ่านต่อ 
ความรู้ภัยพิบัติสัตว์มีพิษ ที่มากับน้ำท่วม งู ตะขาบ แมงป่อง ป้องกันและปฐมพยาบาลอย่างไรสัตว์มีพิษ ที่มากับน้ำท่วม งู ตะขาบ แมงป่อง ป้องกันอย่างไร และปฐมพยาบาลที่ถูกต้องเมื่อถูกกัด จากกรมควบคุมโรคและโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ พร้อมเบอร์ฉุกเฉินอ่านต่อ 
ความรู้ภัยพิบัติวาตภัย คืออะไร ระดับพายุ ดีเปรสชัน โซนร้อน ไต้ฝุ่น และวิธีรับมือวาตภัย คืออะไร แปลว่าอะไร เกิดจากพายุแบบไหน ระดับพายุหมุนเขตร้อน ดีเปรสชัน โซนร้อน ไต้ฝุ่น ตามเกณฑ์กรมอุตุนิยมวิทยา และวิธีรับมือก่อน ระหว่าง หลังพายุอ่านต่อ 
