แผ่นดินไหว ทำอย่างไร หมอบ ป้อง เกาะ และวิธีเอาตัวรอด

สรุปสั้น ๆ ก่อนอ่าน แผ่นดินไหว เกิดขึ้นโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า และยังไม่มีใครพยากรณ์วันเวลาได้ สิ่งที่ช่วยให้รอดคือเตรียมตัวไว้ก่อนและรู้ว่าต้องทำอะไรในไม่กี่วินาทีแรก เมื่อพื้นเริ่มสั่นให้ หมอบ ป้อง เกาะ ตามคำแนะนำของ ปภ. อยู่กับที่จนหยุดสั่น ไม่วิ่งออกจากอาคารระหว่างสั่น และไม่ใช้ลิฟต์ หยุดสั่นแล้วจึงออกไปที่โล่งทางบันได และเตรียมรับอาฟเตอร์ช็อก

วันที่ 28 มีนาคม 2568 คนในกรุงเทพฯ และอีกหลายจังหวัดรู้สึกถึงแรงสั่นจาก แผ่นดินไหว ครั้งใหญ่ในเมียนมา ทั้งที่จุดศูนย์กลางอยู่ห่างออกไปหลายร้อยกิโลเมตร เหตุการณ์นั้นทำให้เห็นว่าภัยนี้ไม่ได้ไกลตัว บทความนี้เรียบเรียงจากกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) กรมอุตุนิยมวิทยา กรมทรัพยากรธรณี สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐฯ (USGS) และคู่มือของ Ready.gov กับ ShakeOut

แผ่นดินไหว คืออะไร

แผ่นดินไหวคือการสั่นสะเทือนของพื้นดินเมื่อรอยเลื่อนในเปลือกโลกขยับตัวอย่างฉับพลัน พลังงานที่ปล่อยออกมาเดินทางเป็นคลื่นไปได้ไกล คนที่อยู่ห่างจุดศูนย์กลางหลายร้อยกิโลเมตรจึงยังรู้สึกได้

ขนาด กับ ความรุนแรง ไม่เหมือนกัน

แผ่นดินไหวแต่ละครั้งมีขนาด (magnitude) ได้ค่าเดียว ไม่ว่าจะวัดจากที่ไหน แต่ความรุนแรงของการสั่น (intensity) ต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ คนสองจังหวัดจึงรู้สึกแรงไม่เท่ากันจากเหตุการณ์เดียวกัน ส่วนตัวเลขขนาดที่แต่ละหน่วยงานรายงานก็อาจไม่ตรงกัน เพราะใช้วิธีคำนวณต่างกัน สำหรับแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ ค่าขนาดโมเมนต์ (moment magnitude) ถือว่าน่าเชื่อถือที่สุด

ประเทศไทยเสี่ยง แผ่นดินไหว แค่ไหน

กรมทรัพยากรธรณีระบุว่าไทยมีกลุ่มรอยเลื่อนมีพลัง 16 กลุ่ม พาดผ่าน 23 จังหวัด 124 อำเภอ 421 ตำบล 1,520 หมู่บ้าน ส่วนใหญ่อยู่ภาคเหนือและภาคตะวันตก

ดูแนวรอยเลื่อนแบบละเอียดได้จากแผนที่รอยเลื่อนมีพลังของกรมทรัพยากรธรณี

แผ่นดินไหว ที่เคยเกิดในประเทศไทย

วันที่ 5 พฤษภาคม 2557 เวลา 18.08 น. เกิดแผ่นดินไหวขนาด 6.3 จุดศูนย์กลางอยู่ที่ ต.ดงมะดะ อ.แม่ลาว จ.เชียงราย ลึกประมาณ 7 กิโลเมตร เป็นหลักฐานว่าแผ่นดินไหวขนาดกลางถึงใหญ่เกิดในไทยได้จริง

กรุงเทพฯ อยู่ไกลรอยเลื่อน แต่ทำไมสั่นแรง

งานถอดบทเรียนของสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และศูนย์วิจัยแผ่นดินไหวแห่งชาติ ระบุว่าชั้นดินอ่อนของกรุงเทพฯ ขยายแรงสั่นของคลื่นแผ่นดินไหวได้ 3–4 เท่า ทำให้อาคารสูงโยกตัวรุนแรง คนที่อยู่คอนโดหรืออาคารสูงในกรุงเทพฯ จึงควรรู้วิธีรับมือไว้เช่นกัน

บทเรียนจาก แผ่นดินไหว 28 มีนาคม 2568

เหตุการณ์นี้ทำให้เห็นว่าแผ่นดินไหวที่อยู่ไกลหลายร้อยกิโลเมตรก็สร้างความเสียหายในเมืองใหญ่ได้ และการเตือนผ่าน SMS ไม่ทันการ ปัจจุบัน ปภ. ใช้ระบบ Cell Broadcast ส่งข้อความเตือนภัยถึงมือถือในพื้นที่เสี่ยงแล้ว เคยใช้จริงกับน้ำท่วม สถานการณ์ชายแดนไทย-กัมพูชา และฝุ่น PM2.5

เตรียมตัวก่อนเกิด แผ่นดินไหว

• ยึดตู้ ชั้นวาง โทรทัศน์ และของที่แขวนผนังให้แน่น เพื่อไม่ให้ล้มหรือหล่นใส่ตอนสั่น
• สำรวจจุดปลอดภัยในแต่ละห้องไว้ก่อน เช่น ใต้โต๊ะที่แข็งแรง หรือชิดผนังด้านใน ห่างกระจก หน้าต่าง และของที่อาจหล่นใส่
• ซ้อม หมอบ ป้อง เกาะ กับคนในบ้านหรือที่ทำงาน วางแผนหนีและกำหนดจุดนัดพบ
• เตรียมถุงยังชีพ 72 ชั่วโมง มีน้ำ อาหาร ไฟฉาย ชุดปฐมพยาบาล และยาประจำตัว พอใช้อย่างน้อย 3 วัน
• บันทึกเบอร์ฉุกเฉินไว้ในมือถือ ดูรายชื่อได้ที่สายด่วนฉุกเฉิน
• ถ้าบ้านหรือที่ทำงานอยู่ชายฝั่งทะเล ให้รู้ตำแหน่งที่ปลอดภัยจากสึนามิและเส้นทางขึ้นที่สูงไว้ล่วงหน้า

เปิดรับการแจ้งเตือนภัยในมือถือ

ระบบ Cell Broadcast ของ ปภ. ใช้ได้กับ iOS 18 และ Android 11 ขึ้นไป เสียงเตือนดังราว 8 วินาทีแม้ปิดเสียงเครื่องไว้ ข้อความจริงส่งในชื่อ DDPM และไม่มีลิงก์แนบ ตรวจการตั้งค่าได้ดังนี้

• iPhone เปิด การตั้งค่า แล้วเข้า การแจ้งเตือน เลื่อนลงล่างสุดไปที่หมวดการแจ้งเตือนจากภาครัฐ (Government Alerts) ต้องใช้ซิมของค่ายที่รองรับ
• Android เปิด การตั้งค่า แล้วเข้า ความปลอดภัยและกรณีฉุกเฉิน ต่อด้วย การแจ้งเตือนเหตุฉุกเฉินแบบไร้สาย (Wireless emergency alerts) ถ้าหาไม่เจอให้พิมพ์ค้นในหน้าการตั้งค่า
• ชื่อเมนูภาษาไทยอาจต่างกันตามรุ่นและยี่ห้อ

ระหว่างเกิด แผ่นดินไหว ต้องทำอย่างไร

ปภ. สรุปหลักไว้ 3 คำ คือ หมอบ ป้อง เกาะ

1. หมอบ ลงใต้โต๊ะหรือจุดที่มีโครงสร้างมั่นคงแข็งแรง
2. ป้อง กันของตกกระแทก ด้วยการหมอบราบกับพื้นหรือก้มต่ำ แล้วใช้แขนหรือมือกำบังศีรษะ
3. เกาะ โต๊ะหรือที่กำบังให้แน่นจนกว่าจะหยุดสั่น

หลักสากลเรียกว่า Drop, Cover, and Hold On สาระสำคัญคือป้องกันตัวเองตรงที่อยู่ทันที ไม่ต้องพยายามย้ายไปที่อื่น

ความเชื่อผิดที่อันตราย

• ยืนใต้วงกบประตู วงกบประตูไม่ได้ปลอดภัยกว่าที่อื่น และไม่ช่วยกันของที่ปลิวหรือหล่นใส่
• วิ่งออกจากอาคารระหว่างสั่น การวิ่งตอนพื้นสั่นทำให้ล้มง่ายและเสี่ยงของหล่นใส่ กรมอุตุนิยมวิทยาแนะนำว่าไม่ควรวิ่งออกนอกอาคาร
• สามเหลี่ยมชีวิต (triangle of life) เป็นวิธีที่ไม่ได้รับการยอมรับและอาจอันตราย
• ข่าวทำนายวันเวลาแผ่นดินไหว สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐฯ (USGS) ยืนยันว่ายังไม่มีนักวิทยาศาสตร์คนใดเคยพยากรณ์แผ่นดินไหวใหญ่ได้ ทำได้เพียงคำนวณความน่าจะเป็นในช่วงหลายปี

หลังเกิด แผ่นดินไหว

• เตรียมรับอาฟเตอร์ช็อก ซึ่งอาจสร้างความเสียหายเพิ่ม ถ้าสั่นอีกให้ หมอบ ป้อง เกาะ ซ้ำ
• ตรวจว่าตัวเองและคนรอบข้างบาดเจ็บหรือไม่ ใส่รองเท้าก่อนเดิน และอยู่ห่างสิ่งก่อสร้างที่เสียหาย
• ออกจากอาคารที่เสียหายทันทีทางบันได ห้ามใช้ลิฟต์
• เปิดตู้อย่างระมัดระวัง เพราะของและสารเคมีอาจหล่นออกมา
• ได้กลิ่นแก๊สรั่ว ให้ปิดวาล์วถังและเตา เปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศ ห้ามใช้พัดลมและห้ามทำให้เกิดประกายไฟ
• ถ้าติดอยู่ใต้ซากอาคาร ให้ส่งข้อความ เคาะท่อหรือผนัง หรือเป่านกหวีดให้คนได้ยิน
• แจ้งเจ้าหน้าที่ถ้ามีคนติดอยู่ในอาคาร โดยโทร 1669 หรือ 1784
• ใช้โทรศัพท์เท่าที่จำเป็น เก็บการโทรไว้สำหรับเหตุฉุกเฉิน
• อยู่ริมทะเล ให้ขึ้นที่สูงหรือเข้าไปในแผ่นดินทันทีที่หยุดสั่น
• บ้านหรืออาคารมีรอยร้าว ให้แจ้งนิติบุคคลหรือหน่วยงานท้องถิ่น และให้วิศวกรตรวจก่อนกลับเข้าไป หลังเหตุ 28 มี.ค. 2568 กทม. เปิดรับแจ้งรอยร้าวผ่าน Traffy Fondue และมีวิศวกรอาสาลงตรวจ
• ส่งภาพและตำแหน่งความเสียหายให้คนอื่นรู้ได้ที่รายงานเหตุการณ์

ติดตามข่าว แผ่นดินไหว จากที่ไหน

• เว็บไซต์กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว กรมอุตุนิยมวิทยา และสายด่วน 1182 (เรื่องแผ่นดินไหวกด 3)
• ข้อความเตือนภัย Cell Broadcast จาก ปภ. ที่ส่งในชื่อ DDPM
• ปภ. สายด่วน 1784 และ LINE @1784DDPM
• แผนที่สถานการณ์สด หน้าจอแผ่นดินไหว ของ E26BLC รวมแผ่นดินไหวในภูมิภาคจาก USGS
• ถ้าไฟดับหรือเน็ตล่ม ใช้วิทยุติดตามข่าว ดูความถี่วิทยุกู้ภัยไว้ก่อนได้

เบอร์ที่ควรรู้

คำถามที่พบบ่อย

สรุป

แผ่นดินไหว พยากรณ์ไม่ได้ แต่เตรียมตัวได้ ยึดของหนักในบ้าน รู้จุดปลอดภัยในแต่ละห้อง เปิดรับการแจ้งเตือนในมือถือ และซ้อม หมอบ ป้อง เกาะ ให้เป็นนิสัย เมื่อพื้นสั่นให้ป้องกันตัวเองตรงที่อยู่ ไม่วิ่ง ไม่ใช้ลิฟต์ หยุดสั่นแล้วค่อยออกไปที่โล่ง และติดตามข่าวจากหน่วยงานทางการเท่านั้น อ่านภัยที่มักตามมาได้ในดินโคลนถล่ม น้ำป่าไหลหลาก และภาพรวมภัยทุกประเภทในภัยพิบัติคืออะไร

แหล่งอ้างอิง:
LINE TODAY / การเงินธนาคาร (28 มี.ค. 2568): กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย แนะแนวทางปฏิบัติเมื่ออยู่ในอาคารขณะเกิดแผ่นดินไหว (หมอบ ป้อง เกาะ)
กรมอุตุนิยมวิทยา: การปฏิบัติตนเมื่อเกิดแผ่นดินไหวและสึนามิ (บุรินทร์ เวชบรรเทิง)
กรมอุตุนิยมวิทยา: แผ่นดินไหวจังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2557
กรมอุตุนิยมวิทยา: กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว (earthquake.tmd.go.th)
กรมทรัพยากรธรณี: แผนที่รอยเลื่อนมีพลังในประเทศไทย 16 กลุ่มรอยเลื่อน (ปรับปรุง มีนาคม 2563)
อมรินทร์ทีวี (1 เม.ย. 2568): สำรวจ 16 รอยเลื่อนที่มีพลังในประเทศไทย (ข้อมูลกรมทรัพยากรธรณี)
MGR Online (31 มี.ค. 2569): วช.-จุฬาฯ ถอดบทเรียนแผ่นดินไหว ดินอ่อนขยายแรงสั่น 3-4 เท่า
Thai PBS: ไทม์ไลน์แผ่นดินไหว 8.2 เมียนมา สะเทือนถึงไทย 28 มี.ค.-1 เม.ย. 2568
USGS: M 7.7 – 2025 Mandalay, Burma (Myanmar) Earthquake
Thai PBS (1 เม.ย. 2568): ระบบเตือนภัยไม่ทันภัยพิบัติ ใช้ SMS รอ Cell Broadcast
Thai PBS (15 ม.ค. 2569): ปภ. ทดสอบระบบแจ้งเตือนภัย Cell Broadcast ระดับประเทศ
อินโฟเควสท์ (29 มี.ค. 2568): กทม. เผยรับแจ้งตึกร้าวผ่าน Traffy Fondue 5,884 เคส
Thai PBS (30 ส.ค. 2565): วิธีป้องกัน-รับมือภัยใกล้ตัว ถังก๊าซรั่ว (คำแนะนำ ปภ.)
Apple Support: Government, Emergency, and Enhanced Safety Alerts on iPhone
Android: How to manage emergency phone alerts
USGS: Can you predict earthquakes?
USGS: What is the difference between earthquake magnitude and earthquake intensity?
USGS: Moment magnitude, Richter scale – what are the different magnitude scales?
Ready.gov (FEMA สหรัฐฯ): Earthquakes
Great ShakeOut: Drop, Cover, and Hold On
เรียบเรียงโดย E26BLC · ปรับปรุง 29 ก.ย. 2569 · ข้อมูลใช้ประกอบการเตรียมตัว ให้ยึดประกาศของหน่วยงานในพื้นที่เป็นหลัก