ไฟไหม้ ทำอย่างไร วิธีหนีไฟ ป้องกันไฟไหม้บ้าน และใช้ถังดับเพลิง

สรุปสั้น ๆ ก่อนอ่าน ไฟไหม้ ลามเร็วกว่าที่คิด ไฟเล็ก ๆ กลายเป็นไฟใหญ่ได้ในไม่ถึง 30 วินาที และควันไฟคร่าชีวิตคนมากกว่าเปลวไฟ เมื่อเกิดเหตุให้ตะโกนเตือนคนอื่นแล้วออกจากอาคารทันที ก้มต่ำใต้ควัน ห้ามใช้ลิฟต์ ห้ามหลบในห้องน้ำ แล้วโทร 199 ส่วนการป้องกันให้เริ่มจากไฟฟ้าในบ้าน เพราะไฟไหม้ในกรุงเทพฯ เกือบครึ่งเกิดจากอุปกรณ์และเครื่องใช้ไฟฟ้า

ข่าว ไฟไหม้ บ้าน คอนโด และตึกแถวมีให้เห็นแทบทุกสัปดาห์ หลายครั้งเริ่มจากเรื่องเล็ก เช่น ปลั๊กพ่วงที่เสียบของเกินกำลัง ธูปเทียนที่จุดทิ้งไว้ หรือพาวเวอร์แบงก์ที่ชาร์จทิ้งไว้บนเตียง บทความนี้รวบรวมวิธีป้องกัน วิธีหนีไฟ และสิ่งที่ต้องทำหลังเกิดเหตุ จากกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กทม. และหน่วยงานดับเพลิงต่างประเทศ

ไฟไหม้ บ้าน เกิดจากอะไร

สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กทม. สรุปว่าช่วงปี 2566–2568 กรุงเทพฯ เกิดเพลิงไหม้ 1,745 ครั้ง สาเหตุจากอุปกรณ์และเครื่องใช้ไฟฟ้ารวมกัน 823 ครั้ง หรือราวร้อยละ 47

ภาพรวมทั้งประเทศ ปภ. รายงานว่าปี 2564 เกิดอัคคีภัย 1,999 ครั้งใน 74 จังหวัด มีผู้เสียชีวิต 51 ราย บาดเจ็บ 190 ราย และบ้านเรือนได้รับผลกระทบ 2,458 หลัง สาเหตุหลักที่ ปภ. เตือนคือไฟฟ้าลัดวงจรจากสายไฟชำรุดหรืออุปกรณ์ไม่ได้มาตรฐาน ก๊าซหุงต้มรั่ว และความประมาท เช่น จุดยากันยุงหรือธูปเทียนทิ้งไว้

ไฟไหม้ ลามเร็วแค่ไหน

• ไฟเล็ก ๆ กลายเป็นไฟใหญ่ได้ในไม่ถึง 30 วินาที และอาจท่วมทั้งบ้านภายในราว 5 นาที
• ปภ. ระบุว่ามีเวลาอพยพหนีไฟอย่างปลอดภัยเพียงราว 2 นาทีแรก
• ควันและก๊าซพิษคร่าชีวิตคนมากกว่าเปลวไฟ ผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่มาจากการสำลักควัน
• การปิดประตูห้องช่วยได้มาก งานทดลองพบว่าห้องที่ปิดประตูร้อนไม่ถึง 38 องศาเซลเซียส ขณะที่ห้องเปิดประตูร้อนเกิน 500 องศา จึงควรปิดประตูห้องนอนก่อนนอน

ป้องกัน ไฟไหม้ ในบ้าน

• ตรวจเครื่องใช้ไฟฟ้า สายไฟ และปลั๊กสม่ำเสมอ ถอดปลั๊กหลังใช้งานทุกครั้ง
• ใช้ปลั๊กพ่วงที่มีเครื่องหมาย มอก. 2432-2555 ไม่ต่อปลั๊กพ่วงซ้อนกันเป็นทอด ๆ และไม่เสียบเครื่องกินไฟสูง เช่น ไมโครเวฟ กระทะไฟฟ้า เตารีด
• พาวเวอร์แบงก์ต้องมี มอก. 2879-2560 ชาร์จตอนตื่นอยู่เท่านั้น ห้ามชาร์จบนเตียง ใต้หมอน หรือในกระเป๋าปิดทึบ ถ้าบวม ร้อนผิดปกติ มีกลิ่น หรือรั่ว ให้เลิกใช้ทันที
• ไม่จุดธูป เทียน หรือยากันยุงทิ้งไว้โดยไม่มีคนดู และวางให้ห่างผ้าม่านหรือของติดไฟง่าย
• ปิดวาล์วถังก๊าซหุงต้มทุกครั้งหลังใช้ และหมั่นตรวจรอยรั่วด้วยน้ำสบู่
• ติดเครื่องตรวจจับควันในห้องนอนและทางเดิน ทดสอบทุกเดือน และเปลี่ยนทั้งตัวเมื่อครบ 10 ปี
• มีถังดับเพลิงในบ้านและฝึกใช้ให้เป็น
• เหล็กดัดหน้าต่างต้องเปิดจากด้านในได้โดยไม่ต้องใช้กุญแจ ไม่งั้นจะกลายเป็นกรงขังตอนเกิดเหตุ
• วางแผนหนีไฟให้ทุกห้องมีทางออก 2 ทาง กำหนดจุดนัดพบนอกบ้าน และซ้อมกับคนในบ้านปีละ 2 ครั้ง
• เตรียมถุงยังชีพ 72 ชั่วโมงและสำเนาเอกสารสำคัญไว้ใกล้ทางออก

ใช้ถังดับเพลิงอย่างไร

ปภ. สรุปวิธีใช้เป็น 4 คำ คือ ดึง ปลด กด ส่าย

1. ดึง สลักนิรภัยออก
2. ปลด สายฉีดออกจากตัวถัง
3. กด คันบีบให้น้ำยาพุ่งออก โดยเล็งที่ฐานของไฟ
4. ส่าย หัวฉีดไปมาให้ทั่วฐานไฟ

ยืนห่างไฟราว 2–4 เมตรทางด้านเหนือลม ถังดับเพลิงชนิด ABC ใช้กับไฟส่วนใหญ่ในบ้านได้ แต่ให้ดับเองเฉพาะตอนที่ไฟยังเล็กและไหม้อยู่ในของชิ้นเดียว เช่น กระทะหรือถังขยะ เตือนคนอื่นและโทรแจ้งดับเพลิงแล้ว ไม่มีควันมาก และมีทางหนีอยู่ด้านหลัง ถ้าไม่ครบทุกข้อให้ออกจากอาคารทันที

เมื่อเกิด ไฟไหม้ ต้องทำอย่างไร

1. ตั้งสติ ตะโกนหรือกดสัญญาณเตือนให้คนอื่นรู้ แล้วออกจากอาคารทันที ไม่ต้องห่วงทรัพย์สิน
2. ใช้ผ้าชุบน้ำปิดจมูกและปาก แล้วก้มต่ำหรือคลานออกใต้แนวควัน
3. ก่อนเปิดประตูให้ใช้หลังมือแตะลูกบิด ถ้าร้อนห้ามเปิดเด็ดขาด ให้ใช้ทางออกอื่น
4. ออกจากห้องแล้วปิดประตูตามหลัง เพื่อชะลอไฟและควัน
5. ใช้บันไดหนีไฟลงสู่ชั้นล่างเท่านั้น ห้ามใช้ลิฟต์ เพราะไฟฟ้าอาจดับจนลิฟต์ค้าง และห้ามหนีขึ้นดาดฟ้า
6. ห้ามหลบในห้องน้ำ ห้องน้ำมักอยู่ด้านในอาคาร เป็นจุดอับ และเจ้าหน้าที่เข้าช่วยได้ยาก
7. ออกมาถึงที่ปลอดภัยแล้วโทร 199 บอกที่อยู่ให้ชัดเจน และห้ามกลับเข้าไปเอาของ

ติดอยู่ในห้อง ออกไม่ได้

• ปิดประตูไว้ แล้วใช้ผ้าเปียกอุดช่องใต้ประตูและช่องลมไม่ให้ควันเข้า
• โทร 199 บอกตำแหน่งห้องและชั้นให้ชัดเจน
• ส่งสัญญาณที่หน้าต่าง เช่น โบกผ้าสีสด หรือใช้ไฟฉาย
• ห้ามทุบกระจก เพราะเศษกระจกอาจทำให้เจ้าหน้าที่ด้านล่างบาดเจ็บ และห้ามกระโดดออกจากหน้าต่าง

เสื้อผ้าติดไฟ

จำไว้ 3 คำ หยุด ล้ม กลิ้ง ห้ามวิ่งเพราะจะทำให้ไฟลุกแรงขึ้น ให้ล้มลงกับพื้นแล้วกลิ้งไปมาจนไฟดับ และใช้มือปิดหน้าไว้

น้ำมันในกระทะติดไฟ

ห้ามใช้น้ำราดเด็ดขาด เพราะจะทำให้ไฟกระจาย ให้ปิดเตาแล้วใช้ฝาหม้อหรือถาดปิดกระทะไว้ ถ้าไฟไหม้ในเตาอบ ให้ปิดเตาและปิดประตูเตาไว้

ไฟไหม้จากไฟฟ้า

ห้ามใช้น้ำสาดเด็ดขาด ให้ตัดไฟที่เบรกเกอร์หรือคัตเอาต์ก่อน แล้วใช้ถังดับเพลิงถ้าไฟยังเล็ก

ก๊าซหุงต้มรั่ว

ปิดวาล์วถังก๊าซและเตา เปิดประตูหน้าต่างให้อากาศถ่ายเท ห้ามเปิดหรือปิดสวิตช์ไฟ และห้ามใช้พัดลมไล่ก๊าซ เพราะประกายไฟอาจทำให้ระเบิดได้ ถ้าถังก๊าซติดไฟและปิดวาล์วได้ ให้ปิดวาล์วแล้วใช้ถังดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้ง ถ้าปิดไม่ได้ให้ออกจากบริเวณนั้นทันที

เกิด ไฟไหม้ ในคอนโด อาคารสูง หรือตึกแถว

• จำเส้นทางไปประตูทางออกฉุกเฉินและบันไดหนีไฟอย่างน้อย 2 เส้นทาง ตั้งแต่วันแรกที่เข้าพัก
• เกิดเหตุให้ลงบันไดหนีไฟสู่ชั้นล่าง ห้ามใช้ลิฟต์ และห้ามขึ้นดาดฟ้า
• ผ่านประตูหนีไฟแล้วให้ปิดประตูทันที ประตูหนีไฟช่วยกันควันเข้าบันได
• ตึกแถวที่ติดเหล็กดัด ควรมีช่องที่เปิดจากด้านในได้ทันทีโดยไม่ต้องใช้กุญแจ และให้ทุกคนในบ้านรู้วิธีเปิด

ปฐมพยาบาลหลัง ไฟไหม้

• แผลไฟไหม้หรือน้ำร้อนลวก เปิดน้ำสะอาดอุณหภูมิปกติไหลผ่านแผลนานราว 20 นาที ห้ามทายาสีฟัน น้ำปลา น้ำมัน โลชั่น หรือประคบน้ำแข็ง
• สำลักควัน พาไปอยู่ที่อากาศถ่ายเท คลายเสื้อผ้าให้หลวมเพื่อให้หายใจได้คล่องขึ้น
• แผลใหญ่ มีรอยไหม้ที่ใบหน้าหรือทางเดินหายใจ เสียงแหบ หรือหายใจลำบาก ให้โทร 1669 ทันที (ในกรุงเทพฯ โทร 1646 ได้ด้วย)

หลังเกิด ไฟไหม้

• ห้ามกลับเข้าไปในอาคารจนกว่าเจ้าหน้าที่ดับเพลิงจะยืนยันว่าปลอดภัย
• ห้ามต่อไฟฟ้า น้ำประปา หรือก๊าซเอง ให้ช่างหรือเจ้าหน้าที่ตรวจก่อน
• เก็บใบเสร็จค่าใช้จ่ายทุกอย่างไว้ใช้เคลมประกันหรือขอความช่วยเหลือ
• ในกรุงเทพฯ ให้ขอหนังสือรับรองการประสบภัยจากฝ่ายปกครองของสำนักงานเขต เพื่อใช้ขอรับความช่วยเหลือ
• แจ้งภาพและตำแหน่งเหตุให้คนอื่นรู้ได้ที่รายงานเหตุการณ์

เบอร์ที่ควรรู้

ดูสายด่วนส่วนกลางและรายจังหวัดได้ที่ สายด่วนฉุกเฉิน 77 จังหวัด

คำถามที่พบบ่อย

สรุป

ไฟไหม้ ป้องกันได้ถ้าดูแลไฟฟ้าในบ้าน ใช้ปลั๊กพ่วงและพาวเวอร์แบงก์ที่มี มอก. ไม่จุดธูปเทียนทิ้งไว้ และปิดวาล์วก๊าซหลังใช้ ถ้าเกิดเหตุให้ออกจากอาคารทันที ก้มต่ำใต้ควัน ห้ามใช้ลิฟต์ ห้ามหลบห้องน้ำ แล้วโทร 199 อ่านวิธีรับมือภัยอื่นได้ที่แผ่นดินไหว ดินโคลนถล่ม น้ำป่าไหลหลาก และภาพรวมภัยทุกประเภทในภัยพิบัติคืออะไร

แหล่งอ้างอิง:
มติชน (21 ธ.ค. 2568): กทม. เปิดสถิติไฟไหม้ย้อนหลัง 3 ปี (สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กทม.)
Thailand Plus (24 พ.ค. 2565): ปภ. สรุปสถิติสาธารณภัยในรอบปี 2564
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย: อัคคีภัย ภัยใกล้ตัวป้องกันได้ ต้องใส่ใจไม่ประมาท (PDF)
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย: คู่มืออพยพหนีไฟของหน่วยงานภายในกรม พ.ศ. 2565
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดพระนครศรีอยุธยา (27 พ.ค. 2565): ปภ. แนะ 4 ข้อควรรู้รับมือเพลิงไหม้อาคารสูง
TNews (27 ต.ค. 2568): รู้ทันภัยกับ ปภ. ดูแลบ้านปลอดภัย ห่างไกลอัคคีภัย
The Bangkok Insight (17 ก.ย. 2569): ปภ. เตือนหน้าฝน ตรวจสอบระบบไฟฟ้าในบ้าน
Thai PBS (11 เม.ย. 2562): แนะ 8 วิธีเอาชีวิตรอด เหตุไฟไหม้อาคารสูง
Thai PBS (30 ส.ค. 2565): วิธีป้องกัน-รับมือภัยใกล้ตัว ถังก๊าซรั่ว (คำแนะนำ ปภ.)
ประชาชาติธุรกิจ (18 ก.ย. 2569): MEA แนะใช้ปลั๊กพ่วงถูกวิธี เช็ก มอก.
Cofact (8 ก.ย. 2569): ตรวจข้อเท็จจริงเรื่องพาวเวอร์แบงก์ (ม.มหิดล · สมอ.)
อีจัน (13 ก.ค. 2569): ตำรวจสอบสวนกลาง เตือนห้องน้ำไม่ใช่ที่หลบไฟ
สยามรัฐ (13 ก.ค. 2569): เปิดวิธีเอาตัวรอดจากไฟไหม้
เดลินิวส์ (21 ม.ค. 2568): น้ำมันในกระทะติดไฟ ห้ามใช้น้ำดับ (เพจก๊าซหุงต้ม ปตท.)
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล: การปฐมพยาบาลเบื้องต้น เมื่อเกิดอุบัติเหตุ ไฟไหม้ น้ำร้อนลวก
MGR Online (29 ม.ค. 2557): สพฉ. แนะวิธีเอาตัวรอดและช่วยเหลือคนเจ็บจากเพลิงไหม้
สำนักงานประชาสัมพันธ์ กทม. (3 ต.ค. 2567): ไฟไหม้ มีภัย โทร 199
Ready.gov (FEMA สหรัฐฯ): Home Fires
U.S. Fire Administration: Home Fire Escape Plans
U.S. Fire Administration: Smoke Alarms
U.S. Fire Administration: Choosing and Using Fire Extinguishers
U.S. Fire Administration: High-Rise Fire Safety (PDF)
U.S. Fire Administration: Battery Fire Safety
UL FSRI: Close Before You Doze
American Red Cross: Holiday Cooking Safety
British Red Cross: Burns
Miami-Dade Fire Rescue: Safety Tips, Burglar Bars
เรียบเรียงโดย E26BLC · ปรับปรุง 29 ก.ย. 2569 · ข้อมูลใช้ประกอบการเตรียมตัว ให้ยึดคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ในพื้นที่เป็นหลัก